Şap Betonu: Kalınlık, Karışım ve İzmir'de Temini

Kaba beton döşemenin yüzeyi kot ve düzlük bakımından kaplama için yeterli olmaz. Şap bu boşluğu üç işle doldurur: zemini proje kotuna getirir, kaplamanın oturacağı mastarlı yüzeyi oluşturur ve üstten gelen yükü altındaki döşemeye yayar. Islak hacimde süzgece eğim vermek, tesisat borularını gömmek, ısı ve ses yalıtımı levhalarının üzerini kapatmak da şapın işidir.

Şap ile beton aynı malzeme değildir. Betonda iri agrega bulunur; klasik şap harcında yalnız çimento, kum ve su vardır, bu yüzden 2,5–5 cm gibi ince tabakalarda serilebilir. Bu harçların tanımı ve sınıflandırması TS EN 13813 kapsamındadır. Tesviye şapı yalnız düzgün yüzey elde etmek için serilen ince tabakadır; kalınlık 8 cm'i aştığında ya da üzerine araç yükü geldiğinde kum–çimento şapı yerine mıcırlı beton kullanılır ve tabaka artık hasır donatı ile derz düzeni isteyen bir saha betonuna dönüşür.

Şap, altındaki katmana nasıl oturduğuna göre üçe ayrılır. Kalınlık farkının nedeni basit: şap alta yapışıyorsa gücünü alt tabakadan alır, yapışmıyorsa gücünü kendi kesitinden almak zorundadır.

Yapışık şapta belirleyici olan aderanstır. Yüzey tozlu, yağlı ya da kür kalıntılıysa şap tutmaz; birkaç ay sonra tokmakla vurulduğunda boş ses veren, kenarlardan kalkan bir tabaka çıkar. Ayrık şap alt döşemenin hareketinden ve nemden ayrıldığı için bodrum, teras ve su yalıtımı üzerinde tercih edilir; gücünü yalnız kendi kesitinden aldığı için çimento esaslı şapta 50 mm'nin altına inildiğinde kırılma ve kenar kalkması riski belirginleşir.

Yüzer şap yalıtımın üzerinde durduğu için en kalın olanıdır: hafif yüklü konut döşemelerinde 65 mm, yoğun yük alan zeminlerde 75 mm ve üzeri kesitle çalışılır. Kalsiyum sülfat esaslı akışkan şaplar aynı işi daha ince tabakayla görebilir. Her iki durumda da hasır ya da polipropilen lif donatı, kenarlarda kıvrılmayı ve çatlağı sınırlar. Duvar diplerine kenar bandı çekilmezse şap duvara yapışır, ses köprüsü oluşur ve genleşme kenarlardan çatlak olarak geri döner.

Klasik şap harcı çimento, kum ve sudan oluşur. Saha karşılığı hacimce yaklaşık 1 ölçü çimento : 3–4 ölçü kum, ağırlıkça ise 350–400 kg/m³ çimento dozajıdır; aşağıdaki sarfiyat tablosu 350 kg/m³ üzerinden çıkarılmıştır. Şap için kabul edilen asgari dozajlar bunun altında kalır; reçeteler asgari sınıra oturtulmaz, üzerine pay bırakılır. Kumun rutubeti, tane dağılımındaki oynama ve sahadaki ölçü hatası o payı hızla yer.

Su/çimento oranı şapta da dayanımın ve çatlağın ana belirleyicisidir. Serilebilir kıvamda 0,40–0,50 bandı yaygındır; yarı kuru şapta oran 0,35–0,40'a iner ve karışım avuçta sıkıldığında topaklanan ama su bırakmayan, nemli toprak kıvamındadır. Suyu artırmak harcı kolay serdirir, karşılığında rötre çatlağı, yüzey tozuması ve dayanım kaybı getirir — bu bağın ayrıntısı su/çimento oranı yazısında anlatılıyor.

Torbalı hazır harç ile şantiyede karılan şap arasındaki fark tutarlılıktır: torbada oran, tane dağılımı ve katkılar sabittir, karışım suyu ambalajda yazar. Şantiye karışımı daha ucuzdur ama sonucu ölçünün disiplinine bağlıdır; kürekle değil kova veya ölçek ile ölçmek ve elenmiş, killerinden arınmış kum seçmek tek başına belirgin fark yaratır.

Şap kalınlığını belirleyen ilk şey kapı kotudur. Kaplama ve yapıştırıcı için üstte pay bırakılmazsa kapılar sürter, eşik farkları çıkar. Uygulamada bırakılan paylar şöyledir:

Hacim hesabı düz: alan (m²) × kalınlık (m) = m³. 100 m² alana 5 cm şap için 100 × 0,05 = 5 m³ harç gerekir. Zemin düzgün değilse ortalama kalınlık alınır ve fire için %5–10 pay eklenir. Beton olarak sipariş verecekseniz beton hesaplama sayfası aynı işlemi sizin için yapar.

Torba çimento ve kumla çalışacaksanız 350 kg/m³ dozaj üzerinden metrekare başına yaklaşık sarfiyat şöyledir (50 kg'lık torba çimento ve gevşek kum hacmi ile):

Tablo yön göstericidir; kumun rutubeti, dozajın 300 ya da 400 kg/m³ seçilmesi ve sıkıştırma derecesi rakamları oynatır. Kalın tabakalar da tek seferde serilir; 8 cm'i aşan tesviyelerde kum–çimento şapı yerine mıcırlı beton hem daha ekonomik hem daha dayanıklıdır.

Yerden ısıtmada şap iki iş birden yapar: boruları korur ve ısıyı yatayda yayıp odaya verir. Katman düzeni alttan üste doğru şöyledir — döşeme betonu, ısı yalıtım levhası (EPS ya da XPS), duvar diplerinde kenar bandı, borular, üzerine yüzer şap. Yalıtım levhaları için EPS ve XPS ürünlerine bakabilirsiniz.

Kritik ölçü boru üstünde kalan kalınlıktır: boruların üzerinde en az 30 mm şap bırakılır. Bunun altına inildiğinde borular yüzeyde iz yapar, ısı dağılımı bozulur ve boru hattı boyunca çatlak riski artar. Boru çapı ve klips/pimli levha yüksekliği eklendiğinde toplam şap kalınlığı çimento esaslı sistemlerde çoğu konutta 65–75 mm'ye oturur.

Üç nokta sonucu belirler. Birincisi, şap dökülmeden önce boruların test basıncı altında tutulması; basınç varken olası ezilme hemen fark edilir. İkincisi, oda geçişlerinde ve geniş alanlarda derz bırakılması; ısınıp soğuyan tabaka gerçekten hareket eder. Üçüncüsü, sistemin hemen çalıştırılmaması: şapın olgunlaşması için genellikle 21–28 gün beklenir, sonra su sıcaklığı birkaç güne yayılarak kademeli yükseltilir. Aniden ısıtılan şap kaplamayı da beraberinde çatlatır. Su eklemeden işlenebilirliği artırdığı için akışkanlaştırıcı ya da şap katkısı bu tabakada sık kullanılır.

Şapta iki ayrı süre karıştırılır: dayanım kazanma ile kuruma. Dayanım ilk günlerde kazanılır ve o günlerde yüzeyin nemli tutulması şarttır. Naylonla örtmek ya da kür malzemesi uygulamak, ince tabakanın rüzgâr ve güneşle bir günde kurumasını engeller; kürsüz bırakılan şap yüzeyden tozur ve büzülme çatlağı verir — nedeni kürün ilk 7 günü yazısında anlatılıyor.

Kuruma ise kaplamayı ilgilendirir. Kabul gören ölçü şudur: ilk 50 mm için milimetre başına yaklaşık 1 gün, yani 1 cm kalınlık için 10 gün civarı; 50 mm'nin üzerindeki her milimetre belirgin biçimde daha uzun sürer. Süre sabit değildir — ortam sıcaklığı, havalandırma, bağıl nem, şap türü ve katkı sonucu değiştirir. Seramik nemli şapa görece toleranslıdır; laminat ve ahşap parke değildir, bunlarda kalıntı nem ölçülmeden kaplama yapıştırmak kabarma ve gıcırtı ile geri döner.

Derz ihmal edilir, faturası çatlak olarak gelir. Yüzer ve ayrık şaplarda duvar diplerinde kenar bandı, geniş alanlarda ise yaklaşık 25–40 m²'yi ya da 6 m kenar uzunluğunu aşan bölümlerde derz bırakmak yaygın uygulamadır. Kapı boşlukları, oda geçişleri ve L biçimli alanların iç köşeleri çatlağın kendine yer seçtiği noktalardır; derz orada açılmazsa şap kendi derzini açar. Mekanizmanın tamamı beton çatlakları yazısında var.

Tedarik iki koldan yürür. Geniş alanlarda — otopark, depo, kat şapları, bodrum tesviyesi — malzemeyi sahada karmak yerine transmikserle hazır beton getirtmek hem hızlı hem tutarlıdır: karışım santralde tartılarak hazırlanır, dozaj harmandan harmana oynamaz, her sevk e-irsaliyeli gelir. Transmikser kazanları 12 m³'tür; 200 m² alana 6 cm tabaka 200 × 0,06 = 12 m³ eder, yani tam bir kazan. Kalın tesviye ve yük alan zeminlerde tabaka saha betonu olarak planlanır.

Daire içi tadilat, ıslak hacim, tek oda gibi küçük işlerde torba çimento ile kum daha mantıklıdır. Buca deposundan torba çimento, kireç, kum ve ince kum, mıcır ve mıcır tozu, perlit, hazır sıva ve harç ürünleri, seramik yapıştırıcı ve derz dolgu, EPS/XPS levhalar ile su yalıtım membranı aynı araca yüklenir. Metrekare ve kalınlığı verdiğinizde yukarıdaki tablodan çıkan miktar üzerinden liste netleşir.

Sınırı net çizelim: İSM Beton şap dökme, mastarlama ve perdah işçiliği yapmaz. Uygulamayı kendi ustanız yürütür; bizim işimiz, ustanızın istediği kıvamdaki betonu ve doğru malzemeyi planlanan günde şantiyeye getirmek. Teslimat Buca merkezli olarak Karabağlar, Gaziemir, Konak, Bayraklı, Balçova, Bornova, Narlıdere, Karşıyaka, Menderes, Çiğli, Kemalpaşa, Güzelbahçe, Torbalı, Urla ve Seferihisar'ı kapsar.