Saha betonu nedir, neden katkısız tercih edilir?
Saha (zemin) betonu, doğrudan zemine oturan ve yüzeyi kullanıma açık kalan plak betondur. Yüzeyi aşınmaya, araç trafiğine, yağ ve suya doğrudan maruz kalır; bu yüzden basınç dayanımı kadar yüzey bitişi ve çatlak kontrolü de belirleyicidir.
Katkısız beton, reçetesinde kimyasal katkı (akışkanlaştırıcı, priz geciktirici) bulunmayan betondur. Saha betonunda tercih edilmesinin nedeni yüzey işlemesidir: priz süresi öngörülebilir olur, perdah ve helikopter zamanlaması şaşmaz, yüzey sertleştirici serpme aralığı kolay yakalanır. Karşılığında kıvam genelde S2–S3 (çökme 50–150 mm) aralığında tutulur. Sahada miksere su eklemek dayanımı düşürür ve yüzeyde tozumaya yol açar; kıvam ihtiyacını sipariş aşamasında bildirin.
- Fabrika ve depo zeminleri (forklift, raf yükleri)
- Açık ve kapalı otoparklar
- Avlu, bahçe ve villa çevresi zeminler
- Şantiye içi yol, yükleme rampası ve platformlar
C25/30 mu, C30/37 mi? Sınıf ve kalınlık seçimi
Saha betonunda sınıfı belirleyen, yüzeye gelecek yük ve aşınmadır. Genel pratik şöyledir:
| Kullanım | Önerilen sınıf | Kalınlık (genel pratik) |
|---|---|---|
| Bahçe, avlu, yaya alanı | C25/30 | 10–12 cm |
| Binek araç otoparkı | C25/30 | 12–15 cm |
| Depo, atölye, forklift trafiği | C30/37 | 15–20 cm |
| Kamyon yolu, yükleme platformu | C30/37 | 20–25 cm |
C25/30 silindir 25 MPa / küp 30 MPa, C30/37 ise silindir 30 MPa / küp 37 MPa karakteristik basınç dayanımı demektir. Forklift lastiğinin ve raf ayaklarının noktasal yükü, binek aracın yayılı yükünden çok daha zorlayıcıdır; depo zeminlerinde C30/37 yüzey aşınmasını da azaltır. Tablo ön fikir içindir; statik proje varsa kalınlık ve hasır çelikte proje esastır.
Saha betonu taşıyıcı sistemin parçası değildir. TBDY 2018'in betonarme taşıyıcı elemanlar için öngördüğü en düşük sınıf olan C25/30, saha betonunda da makul alt sınırdır; C16/20 ve C20/25 yüzeyi açık kalan zeminlerde aşınma ve tozuma nedeniyle önerilmez.
Agrega en büyük tane boyutu (Dmax) saha betonunda genelde 22,4 mm'dir; ince perdah istenen küçük alanlarda 16 mm tercih edilebilir. Üretim TS EN 206 ve TS 13515'e uygun yapılır; her dökümde numune alınır, 7 ve 28 günlük basınç dayanımı takip edilir.
Zemin hazırlığı, döküm ve m³ hesabı
İyi saha betonu alt temelde başlar. Yumuşak ya da bitkisel toprak üzerine dökülen plak, sınıfından bağımsız olarak çatlar.
- Kazı ve tesviye: bitkisel toprak sıyrılır; yağmur suyu için %1–2 eğim verilir.
- Alt temel: 15–20 cm mıcır veya stabilize serilir, tabaka tabaka sıkıştırılır.
- Polietilen folyo: betonun suyunu zemine kaptırmasını ve alttan nem çıkışını önler.
- Hasır çelik: paspayı takozlarıyla plağın içinde tutulur; zemine yatan hasırın çatlak kontrolüne katkısı yoktur.
- Döküm: mikserin girebildiği alanlarda transmikserden doğrudan boşaltma en pratik yoldur. Geniş alanlarda ya da araç girişi olmayan avlularda 40 m veya 47 m bomlu pompa kullanılır.
- Yüzey: mastar, ardından yüzey suyu çekilince perdah veya helikopter. Yüzeyde parlayan su varken perdaha başlamak tozumaya yol açar.
Döküm miktarı için alan × kalınlık yeterlidir; tesviye farkları için %5–10 pay bırakın. Örnek: 400 m² × 0,15 m = 60 m³, payla birlikte 63–66 m³. Beton hesaplama sayfasından m³ hesabınızı yapabilirsiniz.
Yüzey sertleştirici uygulaması
Forklift trafiği, sürtünme ve yağ maruziyeti olan zeminlerde yüzey sertleştirici betonun ömrünü belirgin biçimde uzatır. Toz halindeki kuvars veya korund esaslı malzeme, yüzey suyu çekilmeye başladığında taze betona serpilir ve helikopterle yüzeye işlenir. Genel pratikte sarfiyat 3–5 kg/m² civarındadır; ağır sanayi zeminlerinde üretici önerisine göre daha yüksek tutulur.
Yüzey sertleştirici beton reçetesinin parçası değildir; sahada uygulayıcı tarafından serpilir. Serpme penceresi priz süresine bağlı olduğundan katkısız reçetede bu zamanlama daha kolay öngörülür. Betonun geliş saatini, ekip sayısını ve sertleştirici miktarını dökümden önce planlayın; geniş plaklarda mikser sırası bu plana göre ayarlanır.
Derz planı ve kür
Saha betonu sertleşirken büzülür; büzülmeyi derzle yönetmezseniz beton kendi derzini rastgele çatlak olarak açar.
- Derz aralığı: genel kural plak kalınlığının 24–36 katıdır. 15 cm plakta bu 3,6–5,4 m demektir; pratikte 4–4,5 m karelaj yaygındır.
- Panel oranı: kenar uzunlukları oranı 1:1,5'i geçmesin; uzun-dar paneller ortadan çatlar.
- Kesme derinliği: plak kalınlığının 1/4 ile 1/3'ü; 15 cm plakta 4–5 cm.
- Kesme zamanı: testere agregayı sökmeden kesebiliyorsa başlanır. İzmir'de yaz aylarında dökümden 6–12 saat, kışın 12–24 saat sonra genel pratiktir. Geç kalan derz işe yaramaz; çatlak çoktan oluşmuştur.
- Kolon ve duvar çevresi: köşelerden çatlak başlamasın diye kolon çevresine baklava dilimi derz ya da ayırıcı köpük konur.
Kür, saha betonunda en çok atlanan adımdır. Yüzey alanı hacmine göre çok büyük olduğundan su kaybı hızlıdır; ilk 7 gün yüzey nemli tutulmalıdır. Su püskürtme, ıslak telis, naylon örtü veya kür membranı kullanılabilir. İzmir yazında rüzgâr ve 30 °C üzeri sıcaklıkta plastik rötre çatlakları saatler içinde oluşur; bu koşullarda sabah erken döküm ve hemen kür gerekir. Ayrıntı için kürün ilk 7 günü ve sıcak havada döküm yazılarına bakın.
Buca santralinden İzmir geneline saha betonu teslimi
Santralimiz Buca Zafer Mahallesi'nde, İzmir Çevre Yolu Buca bağlantısına yakındır. Gaziemir, Konak, Bornova ve Menderes–Torbalı hattındaki depo ve fabrika sahaları da hizmet bölgemiz içindedir. 16 transmikserlik filo ile geniş saha dökümlerinde mikserler art arda planlanır; plak tek seferde, soğuk derz oluşmadan tamamlanır. Kurumsal müşteriler cari hesapla vadeli çalışabilir; sevk dökümü talep hâlinde e-posta ile gönderilir.